Συμπληρώματα για απώλεια βάρους: Τι ισχύει και τι πρέπει να προσέχετε σύμφωνα με διαιτολόγο

Τα συμπληρώματα διατροφής που υπόσχονται απώλεια βάρους βρίσκονται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Πολλά από αυτά παρουσιάζονται ως «θαυματουργές λύσεις» για όσους παλεύουν με το βάρος τους, υποσχόμενα ενίσχυση του μεταβολισμού, μείωση της όρεξης ή επιτάχυνση της καύσης λίπους. Όμως τι ακριβώς είναι αυτά τα προϊόντα, πώς λειτουργούν και – το κυριότερο – είναι όντως αποτελεσματικά ή απλώς αποτελούν ακριβές αυταπάτες;

Σε αυτήν τη συνέντευξη, ο Πάρης Παπαχρήστος, διαιτολόγος-διατροφολόγος MSc, αποτυπώνει την αλήθεια γύρω από τα συμπληρώματα διατροφής για αδυνάτισμα. Παράλληλα, απαντάει σε κρίσιμα ερωτήματα για τη χρήση τους από ευάλωτες ομάδες, τη ψυχολογική επιρροή στους χρήστες, αλλά και τον ρόλο των επαγγελματιών υγείας στις αποφάσεις των καταναλωτών. 

Πώς ορίζεται γενικά ο όρος «συμπλήρωμα διατροφής» όταν μιλάμε για ρύθμιση βάρους;

Τα συμπληρώματα διατροφής είναι προϊόντα που περιέχουν θρεπτικά συστατικά, φυτικά εκχυλίσματα ή άλλες βιοδραστικές ουσίες, τα οποία προορίζονται να υποστηρίξουν τη διατροφή, όχι να την υποκαταστήσουν. Όταν μιλάμε για ρύθμιση βάρους, ο όρος αφορά προϊόντα που υπόσχονται υποβοήθηση στην καύση λίπους, στον έλεγχο της όρεξης ή στην αύξηση του μεταβολισμού. Δεν αποτελούν «μαγική λύση» και η δράση τους, αν υπάρχει, είναι υποστηρικτική και όχι αυτόνομη.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ενός συμπληρώματος και ενός φαρμάκου σε αυτό το πλαίσιο;

Η βασική διαφορά είναι ότι τα φάρμακα έχουν ελεγχθεί και εγκριθεί για θεραπευτική χρήση μέσω κλινικών μελετών, ενώ τα συμπληρώματα δεν υπόκεινται στις ίδιες διαδικασίες. Τα πρώτα αντιμετωπίζουν ιατρικές παθήσεις, ενώ τα δεύτερα προορίζονται να συμπληρώσουν τη διατροφή. Επιπλέον, τα φάρμακα χορηγούνται με ιατρική συνταγή, ενώ τα περισσότερα συμπληρώματα διατίθενται ελεύθερα στην αγορά.

Τι είδη συμπληρωμάτων υπάρχουν αυτή τη στιγμή στην αγορά για απώλεια ή ρύθμιση βάρους;

Η αγορά περιλαμβάνει μια μεγάλη ποικιλία, όπως θερμογενετικά συμπληρώματα (με καφεΐνη ή πράσινο τσάι), προϊόντα που ισχυρίζονται ότι μειώνουν την όρεξη (π.χ. γλυκομαννάνη, φυτικές ίνες), καθώς και λιποδιαλύτες ή συνδυασμούς βιταμινών και ιχνοστοιχείων. Υπάρχουν επίσης συμπληρώματα που στοχεύουν στη ρύθμιση του σακχάρου ή των λιπιδίων, για έμμεση υποστήριξη της απώλειας βάρους.

Υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα που να στηρίζουν την αποτελεσματικότητα αυτών των προϊόντων;

Οι περισσότερες επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι η αποτελεσματικότητα των συμπληρωμάτων απώλειας βάρους είναι περιορισμένη και συχνά μικρότερη από αυτήν που ισχυρίζονται οι διαφημίσεις. Ορισμένα συστατικά, όπως η καφεΐνη ή το πράσινο τσάι, έχουν δείξει μέτρια επίδραση στην αύξηση του μεταβολισμού ή στην καύση λίπους, αλλά όχι σε βαθμό που να αντικαθιστούν μια σωστή διατροφή και άσκηση.

Ποιος είναι συνήθως ο μηχανισμός δράσης τους στον οργανισμό;

Τα περισσότερα συμπληρώματα για απώλεια βάρους στοχεύουν είτε στην αύξηση του μεταβολικού ρυθμού (θερμογένεση), είτε στη μείωση της απορρόφησης των λιπαρών και υδατανθράκων, είτε στην πρόκληση κορεσμού για μείωση της θερμιδικής πρόσληψης. Ωστόσο, οι μηχανισμοί αυτοί είναι ήπιοι και συχνά εξαρτώνται από άλλους παράγοντες, όπως η συνολική δίαιτα και η σωματική δραστηριότητα.

Ποια είναι τα πιο συχνά συστατικά που περιέχουν τέτοια συμπληρώματα και τι ισχυρίζονται ότι προσφέρουν;

Συχνά συστατικά είναι η καφεΐνη, το πράσινο τσάι, το εκχύλισμα γκαρσίνια καμπότζια, οι ίνες (γλυκομαννάνη), το CLA (συζευγμένο λινολεϊκό οξύ), καθώς και διάφορα φυτικά εκχυλίσματα. Αυτά ισχυρίζονται ότι αυξάνουν την ενεργειακή δαπάνη, περιορίζουν την όρεξη ή εμποδίζουν την αποθήκευση λίπους, αλλά οι επιδράσεις τους είναι συχνά μικρές και βραχυπρόθεσμες.

Τι γνωρίζουμε για την ασφάλεια της μακροχρόνιας χρήσης τους;

Τα περισσότερα συμπληρώματα δεν έχουν μελετηθεί εκτενώς για μακροχρόνια χρήση. Κάποια μπορεί να προκαλέσουν παρενέργειες, όπως ταχυκαρδία, αϋπνία, πεπτικά προβλήματα ή διαταραχές στην ηπατική λειτουργία, ιδιαίτερα αν λαμβάνονται σε μεγάλες δόσεις ή σε συνδυασμό με άλλα διεγερτικά.

Υπάρχουν κατηγορίες πληθυσμού για τις οποίες αυτά τα προϊόντα αντενδείκνυνται;

Ναι, οι έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες, οι έφηβοι, τα άτομα με καρδιολογικά προβλήματα, υπέρταση ή μεταβολικές διαταραχές πρέπει να αποφεύγουν τη χρήση τους, εκτός αν υπάρχει ιατρική σύσταση. Επίσης, όσοι λαμβάνουν φάρμακα θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί λόγω πιθανών αλληλεπιδράσεων.

Πώς επηρεάζει η χρήση τους την ψυχολογία του χρήστη, ειδικά σε ανθρώπους που προσπαθούν χρόνια να χάσουν βάρος;

Η υπερβολική εστίαση στα συμπληρώματα μπορεί να δημιουργήσει ψευδαισθήσεις «γρήγορης λύσης» και να οδηγήσει σε απογοήτευση, αν δεν υπάρξει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Επιπλέον, κάποιοι μπορεί να βασίζονται σε αυτά παραμελώντας τη σωστή διατροφή και άσκηση, κάτι που τελικά επιδεινώνει την ψυχολογία τους.

Ποιος πρέπει να αποφασίζει για τη χρήση ενός τέτοιου συμπληρώματος — ο καταναλωτής μόνος του ή κάποιος επαγγελματίας υγείας;

Η επιλογή ενός συμπληρώματος θα πρέπει πάντα να γίνεται σε συνεργασία με έναν επαγγελματία υγείας, όπως διατροφολόγο ή γιατρό. Ο ειδικός μπορεί να αξιολογήσει αν είναι απαραίτητο, ασφαλές και κατάλληλο για τις ανάγκες του ατόμου.

Υπάρχει πρόβλημα με την παραπληροφόρηση ή με υπερβολικές διαφημιστικές υποσχέσεις στον χώρο αυτό;

Ναι, η παραπληροφόρηση είναι πολύ συχνή. Πολλά προϊόντα διαφημίζονται με υπερβολικές υποσχέσεις, χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση. Το αγοραστικό κοινό συχνά βομβαρδίζεται από «θαυματουργές λύσεις» που εκμεταλλεύονται την ανάγκη του για γρήγορα αποτελέσματα.

Πώς μπορεί να καταλάβει ένας καταναλωτής αν ένα τέτοιο προϊόν είναι αξιόπιστο ή όχι;

Η αξιοπιστία κρίνεται από τη διαφάνεια στην επισήμανση, την ύπαρξη επιστημονικών μελετών, την πιστοποίηση από αρμόδιους οργανισμούς και την αποφυγή υπερβολικών ισχυρισμών. Επίσης, είναι σημαντικό να προτιμώνται εταιρείες με καλή φήμη και να ζητείται η γνώμη ειδικών.

Μπορούν τα συμπληρώματα να αντικαταστήσουν μια ισορροπημένη διατροφή ή φυσική δραστηριότητα;

Σε καμία περίπτωση. Τα συμπληρώματα έχουν υποστηρικτικό ρόλο και δεν αντικαθιστούν τις βασικές αρχές της υγιεινής διατροφής και της άσκησης, που αποτελούν τον θεμέλιο λίθο της ρύθμισης του σωματικού βάρους.

Ποιες είναι οι πιο συχνές παρανοήσεις που συναντάτε γύρω από τη χρήση τους για απώλεια βάρους;

Μία από τις πιο συχνές παρανοήσεις είναι ότι «αν πάρεις ένα χάπι, θα χάσεις κιλά χωρίς καμία προσπάθεια». Άλλη παρανόηση είναι ότι τα «φυσικά» προϊόντα είναι πάντα ασφαλή ή αποτελεσματικά, κάτι που δεν ισχύει. Συχνά οι καταναλωτές παραβλέπουν τη σημασία της συνολικής διατροφικής συμπεριφοράς και πιστεύουν ότι ένα συμπλήρωμα αρκεί.

Τα συμπληρώματα διατροφής για απώλεια βάρους δεν είναι πανάκεια. Μπορούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προσφέρουν υποστήριξη, αλλά δεν αντικαθιστούν ποτέ την ισορροπημένη διατροφή και την άσκηση. Η σωστή ενημέρωση, η ιατρική καθοδήγηση και η αποφυγή των υπερβολικών προσδοκιών είναι τα βασικά «συστατικά» για όσους θέλουν να τα χρησιμοποιήσουν με υπευθυνότητα και ασφάλεια.

Σύντομο βιογραφικό

Ο Πάρης Παπαχρήστος παρέχει διαιτολογικές υπηρεσίες τροποποίησης διατροφικής συμπεριφοράς για πάνω από 15 χρόνια, συμβάλλοντας σε βελτίωση της ποιότητας ζωής. Ως πτυχιούχος Διαιτολόγος Διατροφολόγος, M.Sc. έχει ευρύτερη επιστημονική γνώση, η οποία συνδυάζεται στις διαιτολογικές συνεδρίες με την προσωπική του εμπειρία.

Είναι ιδρυτής του πρώτου portal διατροφής σε Ελλάδα και Κύπρο και συγγραφέας του πρώτου βιβλίου της σειράς medNutrition wellness, με τίτλο «Μύθοι και Αλήθειες στη διατροφή μας». Τα παραπάνω, σε συνδυασμό με τις διαιτολογικές υπηρεσίες που παρέχει είτε στο Παγκράτι είτε αξιοποιώντας skype και viber σε όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό, με χιλιάδες ανθρώπους, έχει δει τι είναι αποτελεσματικό και όχι.